Farklı Bir Meyve: Ayva, Kullanım Alanları ve Sağlığa Yararları Nelerdir?

Yemekmutfak.com Kurucusu

Şimdi Tam Zamanı

Ayva sonbaharda tezgahlarda yerini alan ve kış boyunca sevilerek tüketilen bir meyvedir. Türkiye dünyada en fazla ayva üreten ülkedir. Avustralya hariç bütün dünyada yetişir. Ayvanın sadece meyvesinden değil boya, parfüm, kozmetik ve ilaç yapımında çekirdeklerinden, çiçeklerinden ve yapraklarından da yararlanılır. Çiğ olarak tüketmek yerine genelde pişirilerek yenilen ayva dünya mutfaklarında yaygın kullanılmaktadır. Ayva pişirildiğinde bambaşka olur.

Farklı Bir Meyve: Ayva, Kullanım Alanları ve Sağlığa Yararları Nelerdir?   -  Fügen Büke #yemekmutfak

Latince adı Cydonia oblonga olan ayva elma ve armutların da içinde bulunduğu Rosaceae (gülgiller) familyasındandır. Kırmızı- kahverengi gövdeli, iri pembe beyaz güzel kokulu çiçekler açan bu meyve ağacının boyu 5-8 metreye ulaşır.

Bilinen en eski meyvelerden birisi olan ayvanın Anavatanı Hazar denizi dolayları Kuzey İran, Kafkasya ve Anadolu'dur. Anadolu üzerinden başta Avrupa olmak üzere, Avustralya hariç dünyanın her yerine yayılmıştır. Türkiye ayva üretiminde dünyada birinci sıradadır.

Pek çok çeşidi olan ayvanın meyvesinin şekli armutu andırır, sarı renkli, ufak çekirdekli, iri ve serttir. Ayva ilk bakışta pek cezbedici bir meyve sayılmaz, buruk bir tadı, pütürlü yüzeyi ve düzensiz bir şekli vardır. Ancak ayva pişirildiği zaman muhteşem bir renk ve kıvam alır, çiğ haline göre çok daha lezzetli ve hoş kokulu olur. 

Ayva bol miktarda pektin içerir

Pektin meyvelerde özellikle de elma, ayva ve portakalda bulunan doğal alarak kıvam arttırıcı özelliği olan bir maddedir. Şekerle birlikte ısıtılınca jel oluşturma özelliği olan pektin reçel yapımında kullanılır. Birçok meyve pektin içerse de reçel yaparken jel oluşturmaya yeterli değildir. Bu nedenle reçelin kalitesini arttırmak amacıyla pektin ilave edilir.
Ayvanın özellikle kabuk ve çekirdeklerinde yoğun pektin vardır. Ayva tatlısı pişirilirken tatlının kıvamlı olması için kabukları ve çekirdekleri de tencereye konulur.

Ayva et yemeklerine çok yakışır

Ayva yüksek pektin içeriği nedeniyle reçel, marmelat, pelte (jöle) ve tatlı yapımında kullanılır. Ayva tatlısı kış aylarının vazgeçilmez ve en lezzetli tatlılarındandır. Genellikle reçel, tatlı gibi şekerli yemeklerde kullanılsa da aslında ayva ete de çok yakışır. Dünya mutfaklarında pek çok etli ve tuzlu yemeklerde ayva kullanılmaktadır. Ayva Osmanlı mutfağında günümüzde olduğundan daha yaygın kullanılmış. Kuzu eti, badem ve kayısı ile yapılan sefercelliye adlı yemek ve bademli ayva pilavı Osmanlı muftağında ayva ile yapılan yemekler. Lübnan mutfağında dolma ve köfte içi hazırlarken ayva kullanılmakta. Fas mutfağında ise ayva tagine yapımında kullanılıyor. İran mutfağında ise ayvalı kuzu yemeği kouresh-i beh ve safranlı ayva dolması en sevilen yemeklerden. Günümüzde ise etli ayva dolması, ayvalı ve portakallı kereviz tadına doyum olmayan yemeklerimizden.

Bunları biliyor musunuz?

Her meyve bahçesine armut gibi aşılı ağaçların daha fazla meyve vermesini sağladığı için mutlaka bir kaç ayva ağacı da ekilir. 

Budanan ayva dalları kurutulup çıra yerine kullanılabilir.

Ayvaları bozulmadan uzun süre saklamak için

Ayvaları rendeleyip üzerine limon suyu sıkın ve iyice karıştırın. Hava almayan poşetlere koyun ve bu poşetleri kaynar suya bir daldırıp çıkarıp şoklayın ve derin dondurucuya kaldırın. Daha sonra istediğiniz zaman çıkarıp pastalarda veya reçel yapımında kullanabilirsiniz.

Cildiniz için ayva çekirdekleri ile yapabileceğiniz, kırışıklar ve sivilceler için etkili bir maske tarifi 

8-10 adet ayva çekirdeğini yarım çay bardağı ılık suda ağzı açık olarak 1 gün bekletin. Jel kıvamı aldığında temizlediğiniz yüzünüze sürün 20 dakika bekletip yıkayın. Düzenli kullanıldığında cilt lekeleri ve sivilceler kaybolacaktır. Bu aynı zamanda kırışıklıklar üzerinde etkili cildi sıkılaştıran ve tazeleyen bir maskedir. 

Ayvanın sağlığa faydaları nelerdir?

Ayva, protein, şeker, organik asit, A, B2 ve C vitamini içermekte olup, demir, bakır, potasyum gibi mineraller açısından zengindir. Tohumları ise yağ ve protein içermektedir.

İçerdiği vitamin ve minerallerle kalp ve damar hastalıklarından korur, varisi önler ve tedavisine yardımcı olur. Sinir sistemini güçlendirir, yorgunluk ve bitkinlikten korur. Yaprakları kaynatılıp suyu içildiğinde uykusuzluğa iyi gelir. Kandaki kötü kolestrolü düşürür, kanı temizler. Karaciğer tembelliğini giderir. İçerdiği pektin ishale karşı etkilidir. Kabızlık çekenlerin fazla tüketmemesi tavsiye edilir.

Ayva kompostosu ağızdaki yaraları iyileştirir. Ağız kokusunu giderir. Grip ve nezleye iyi gelir, terlemeye yardımcı olur. Boğazdaki şişlik ve ağrı için ayvanın kendisi ya da yaprakları kaynatılıp suyu ile gargara yapılabilir. Kurutulmuş ayvanın suda bekletilmesi ile oluşan gargaranın da boğaz enfeksiyonlarında etkilidir.Tereyağında pişirilen ayva balgamı söker, kronik öksürük, bronşit, solunum sistemi hastalıklarının iyileştirilmesinde son derece yararlıdır. 

Ayva çiçeği kaynatılıp içilirse annelerin sütünü arttırır, kalbi güçlendirir ve baş ağrısına iyi gelir. Ayva kabukları ve çekirdeği kaynatılıp içilirse idrar yolu iltihaplarına karşı etkili olur. Şeker içeriğinin düşük olması nedeniyle şeker hastaları tarafından da rahatça yenilebilir.

"Ayva İle Yapılan Yemek Tarifleri"ne aşağıdaki linklere tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Ayva Jölesi

Ayvalı Yahni

Ayva Tatlısı

Ayva Reçeli

Ayvalı Zeytinyağlı Pırasa

Ayvalı ve Armutlu Crumble